ESKİŞEHİR TEKNİK ÜNİVERSİTESİ TÜBİTAK 4004 BİLİM TOPLUM PROJESİ - 2020



 

 

 

Fen ve mühendislik anabilim dallarından farklı olarak, Astronomi ve Astrofizik tabanlı çalışmalarda atmosfer muhalefeti projenin sürecini olumsuz etkilemekte, hatta projenin saha çalışması ve teleskop gözlemi aşamalarının yapılmasını engellemektedir. Bu nedenle proje aşamalarının planlanmasında esnek olmak gerekecektir.
Projenin başlama tarihi 30 Mayıs 2020, bitiş tarihi de 8 Haziran 2020 olarak öngörülmektedir. Ancak atmosfer koşullarının uygun olmaması durumunda, bu tarihler değiştirilecek ve atmosfer değişkenliğine paralel tarih ve takvim güncellemesinin yapılma zorunluluğu günceme gelecektir.

Atmosfer geçirgenliğine paralel evrimleşen göz retinası, 400-700nm dalga boyuna duyarlı olarak evreni algılar. Elektromanyetik spektrumun çok küçük aralığına hapsolmuş bu kısıtlama acizliğinde, evrenin derinliklerindeki cisim ve oluşumların küçük miktardaki fiziksel, kimyasal ve geometrik özniteliklerini algılayabiliriz. Standart bir filtre ile gözlemlediğimiz Güneş, çoğu zaman sadece turuncu bir disk şeklinde görülebilir ve gözlemci için hayal kırıklığı yaratır.
Bu proje kapsamında, Eskişehir Teknik Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik Bölümünden 2 öğretim üyesi ve 7 lisans öğrencisinden oluşan bir “Akademik Takım” oluşturulacak. Bu ekip, proje kapsamında belirlenen Güneş benzeri iki yıldız üzerinde spektrum analizi odaklı teleskop gözlemi yapacak ve gözlem süreci ve analiz çalışmaları sonuçlarını projenin diğer ekipleri ile paylaşacak.
Bir özel okuldan projeye katılan 10 öğrenci ve 2 öğretmen “Koç Takımı” oluşturacak. Koç Takımı öncelikle Akademik Takım ile ortak çalışmalar yapacak ve ortaöğretim öğrencileri seviyesine uygun eğitim paketi hazırlayacak. Yapılan gözlemlerin ayrıntıları, teknik detaylar, bilimsel altyapının irdelenmesi ve teleskop gözlemi bu eğitim paketinin içeriğini oluşturacak.
5 devlet okulundan toplamda 50 öğrenci ve 10 öğretmen ile birlikte “Etkinlik Takımı” oluşturulacak. Her Etkinlik Takımı 10 öğrenciden ve 2 öğretmenden oluşacak. Koç Takımı ile Etkinlik Takımı, hazırlanan eğitim paketi üzerinde çalışacak ve bilimsel detayların özetlendiği bir Kazanımlar dosyası hazırlayacak. Bu dosyadaki her ayrıntı Etkinlik Takımı öğrencileri arasında paylaşılacak ve ikişer kişilik öğrenci grupları 5 odak noktasını seminer formatında kendi okullarındaki diğer öğrenciler ile paylaşacaklar. Seminer bitiminde, okullarının bahçelerinde kurulacak teleskoplar ile önce Güneş gözlemi ve ardından Ay ve Gezegen gözlemleri yaptırarak etkinliği tamamlayacaklar.

Farklı görevler tanımlanan takımlar, planetoryumda Güneş konulu bir sunum izleyecek ve Uzay-Zaman Noktası Kuramsal Astrofizik Laboratuvarı uygulamaları ile etkinlik günlerine başlayacaklar. Kendilerine ayrılan zamanlarda Eskişehir Teknik Üniversitesi Yunusemre Gözlemevi altyapısında bulunan teleskoplar ile Güneş ve benzeri yıldız gözlemleri ile, gözle görülemeyen özellikleri incelenebilecek, gözlem verilerinin sonuçlarındaki farklılıkları görsel olarak haritalayacak ve kıyaslayarak yorumlayacaklar. Projenin son günü geniş katılımlı sertifika töreni yapılacak.

 

 

 


 

 

Hubble, Chandra, XMM-Newton gibi büyük bütçeli projelerden elde edilen farklı dalga boyları ve yüksek çözünürlüklü çıktılar, toplumda gökyüzüne çevrilen her teleskopun ucunda aynı görüntülerin görülebileceği  izlenimini uyandırmaktadır. Yer merkezli ve küçük çaplı teleskopların kapasiteleri doğrultusunda, Güneş ve benzeri yıldızlara yönelik gözleyebildikleri, temel düzeyde teknik, fiziksel, kimyasal ve geometrik öznitelikler katılımcıların dikkatine sunulacaktır. Örnek olması açısından, görsel dalga boyunda Güneşin göremediğimiz bazı özniteliklerinin, farklı dalga boylarında nasıl görülebileceğinin katılımcılar tarafından deneyimlenmesi projenin temel hedefidir.


Eskişehir Teknik Üniversitesi, Uzay-Zaman Noktası Kuramsal Astrofizik Laboratuvarı ve Yunusemre Gözlemevi altyapısı kapsamında gerçekleştirilecek bu projede, gerek kuramsal gerekse gözlemsel etkinlikler gerçekleştirilecek, yaşanan deneyimler paylaşılarak doğanın gerçek dinamikleri, kullanılan enstrümanların kapasitelerine paralel olarak değerlendirilecek.


Gözümüzün göremediği dalga boylarındaki etkileşimler, faklı platformlarda gözlenecek, sayısal ortamda kaydedilecek, haritalanacak ve benzer nitelikleri kıyaslanarak beyin fırtınası ile irdelenecek.

 

 


 

 

HEDEF KİTLE : Farklı yaş gruplarındaki çocuklar ve bu çocukların etkileşimde olduğu insanlar, hedef kitle olarak belirlenmiştir. Farklı eğitim seviyeleri göz önünde bulundurularak, proje ekibinden 3 kategoride takım oluşturulacaktır. Her takım 10 öğrenciden oluşmaktadır. Toplamda 75 katılımcı aktif olarak projenin farklı aşamalarında bilimsel odaklı etkileşimde bulunacaktır. Profesyonel astronomi ve astrofizik enstrümanlarını kullanma ve ürün çıkarma, çıktıları bilimsel yorumlayarak astrofiziksel sonuçlara ulaşma ve kazanımlarını farklı nitelikteki dinleyici gruplarına aktarabilme becerileri katılımcılara verilmesi hedeflenen kazanımlardır.


Her bir katılımcının, proje kapsamında kendi okullarına vereceği sunum  ile tüm okul arkadaşları ve diğer öğretmenleri, ailesi, akrabaları, yakın komşuları, mahalle arkadaşları, sosyal medya paydaşları gibi iletişim halinde olduğu kişiler ile projede yaptıklarını paylaşması göz önünde bulundurulduğunda, projedeki her katılımcı ortalama yaptıklarını ve fikirlerini 40 kişiye aktarmış olacaktır. Bu çerçevede aktif olarak 3200 kişi bu proje çıktılarından kazanımlar elde edebilecektir.


Projenin önemli bir başka getirisi ise, farklı nitelikteki takım elemanlarının birbirleri ile ortak hedeflerde bilimsel çalışma yapabilme, proje paydaşı olabilme ve beyin fırtınası platformu oluşturarak proje kazanımlarına yönelik fikir paylaşımlarında bulunarak birbirlerini ikna konuşmaları yapabilme gibi becerileri kazandıracak olmasıdır.


Proje kapsamında oluşturulacak takımlar 3 nitelikte gruplanmıştır.
Akademik Takım : Eskişehir Teknik Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik Bölümü öğretim üyesi ve Fizik Bölümü Lisans öğrencilerinden oluşturulmuştur. Yıldız spektrumu gözlem ve analizleri odaklı çalışmalar yapacak ve aynı zamanda fotometrik analiz hedefli teleskop gözlemi gerçekleştirecektir. Proje süresince tüm ekiplere teknik destek sağlayacak, bilimsel altyapı paylaşımlarında bulunacaktır.
Koç Takım : Özel okul lise öğrencilerinden oluşacaktır. Akademik Takım ile birlikte çalışarak, orta öğretim düzeyinde kuramsal ve gözlemsel etkinlik çalışmaları gerçekleştirilecektir. Bu etkinliklerin kazanımları eğitim hedefli sunum dosyalarına dönüştürülerek Etkinlik Takımına uygulamalı olarak aktarılacaktır.
Etkinlik Takım : 10 katılımcıdan oluşan ekip, Akademik ve Koç takımlarından bilimsel destek alarak gözlem teknikleri ve fiziksel bulguların yorumlanması üzerine kazandıkları deneyimleri, kendi okullarında sergileyecekler, teleskop gözlemleri yaptıracaklar. Tüm Etkinlik Takımlarının okullarında ve Koç Takımı okulunda toplamda 5 okulda, geniş katılımlı seminer ve gözlem etkinlikleri yapılacaktır.

 

 


 

 

PİLOT ÇALIŞMA: Proje öneri hazırlıkları aşamasında, paydaş olan 5 okula ayrı ayrı gidilerek, proje kapsamında yapılacaklar ile ilgili seminer niteliğinde paylaşımlarda bulunuldu. Her okulun öğretmen ve seçilen 10 öğrencisi ile ayrıca fikir alışverişi yapılarak değerlendirmelerde bulunuldu ve bu çerçevede proje öneri metni olgunlaştırıldı.


Projenin TÜBİTAK hakemleri tarafından değerlendirilerek kabul edilmesi durumunda, her okula tek tek gidilerek, proje hedefleri ve bu hedefler çerçevesinde işlem adımları tekrar irdelenecek. İşleyiş gözden geçirilip, senaryolaştırılacak. Bu kapsamda yapılacak her toplantı detayları, diğer paydaş okullar ile paylaşılacak.


Fikirler zenginleştikçe, gözlemsel ve sunum aşamalarına yeni uygulamalar ve etkinlikler eklenebilecek, olası muhtemel aksaklıklara tedbir olması açısından iyileştirme ve düzenlemeler yapılabilecek.

 


 

 

ÖLÇME - DEĞERLENDİRME : Akademik Takım tarafından projenin bilimsel altyapısını yansıtan bir test hazırlanacaktır. Bu testin içeriğinde, Güneş gözlemleri için kullanılan yer merkezli teleskoplardan ve uydu teleskoplardan alınan görüntüler ve bu görüntüleri çeken teleskopların ve filtrelerin teknik özellikleri ile birlikte resimleri yer alacaktır. Testin uygulanma aşamasında katılımcılardan Güneş fotoğrafları ile onları çeken teleskopların eşleştirilmesi istenecektir.  Bu test eğitimin başlangıcında ve sonunda, önce Akademik Takım tarafından Koç Takıma, daha sonra da Koç Takım tarafından Etkinlik Takımına uygulanacaktır. Böylelikle proje hedeflerine ulaşılabilme derecesi belirlenebilecektir.

Görebildiğimizden çok daha farklı algılanan Güneş hakkında ilginç bilimsel bilgilere katılımcılar kendi teleskop gözlemleri sürecinde ulaşarak, farklı çözünürlüklerdeki ve kapasitelerdeki teleskop ve filtreler ile doğanın nasıl daha detaylı algılanabileceğini deneyimleyerek öğrenebilecekler.

 

 


 

 

ETKİNLİK AŞAMASI :

Eskişehir Teknik Üniversitesi Uzay-Zaman Noktası Kuramsal Astrofizik Laboratuvarında, QRcode destekli arttırılmış gerçeklik gözlükleri ile evrenin derinliklerindeki farklı renklerdeki cisim ve oluşumlar hakkında 3 boyutlu animasyon izleyecek ve konu ile ilgili anlatımları eş zamanlı dinleyecekler.

Proje kapsamında, iki gece, Eskişehir Teknik Üniversitesi Yunusemre Gözlemevi altyapısında yer alan, odak düzleminde echelle spektrograf bulunan 60cm ayna çaplı teleskop ile Güneş benzeri iki yıldızın spektrumları alınırken, 40cm ayna çaplı teleskop ile BVR ve Clear filtreler ile eş zamanlı olarak bu iki yıldızın fotometrik gözlemi yapılacak.
Gündüz 5 gün süre ile Eskişehir Teknik Üniversitesi Yunusemre Gözlemevi altyapısında yer alan 24cm ayna çaplı aynalı teleskopa kasnak şeklinde beyaz filtre takılarak Güneş gözlenecek. Daha sonra odak düzleminde 0.3 A Hidrojen_alfa, 0.4 A Sodyum NaD_line, 1.0 A Kalsiyum K_line, 5.0 A Kalsiyum H_Line filtrelerinin bulunduğu 120 mm mercekli teleskop ile Güneş gözlemleri yapılacak.
Böylelikle faklı enerji aralıkların Güneş’in farklı görüntüleri kıyaslanarak, farklılık nedenleri üzerinde bilimsel tartışmalar yapılabilecek.
Etkinlik takımı kontrolünde, her okulun bahçesinde beyaz filtre takılı teleskoplar ile gündüz Güneş ve gece filtresiz olarak Ay ve gezegen gözlemleri gerçekleştirilecek, teleskop başında astronomi sohbetleri yapı yapılacak.

Proje sürecindeki uygulama ve etkinlikler, Eskişehir Teknik Üniversitesi Uzay-Zaman Noktası Kuramsal Astrofizik Laboratuvarı, Yunusemre Gözlemevi ve Etkinlik Takımlarının kendi okulları olmak üzere 3 farklı mekanda gerçekleştirilecek.

Proje kapsamında 3 takım oluşturulacak.
Akademik Takım, 60cm teleskop gözlemleri ile Güneş benzeri iki yıldızdan spektrum gözlemi yapacak. Bu gözlemlere Koç Takımından 4 öğrenci katılacak. Gözlem verileri hem birbiri ile hem de Güneş spektrumu ile kıyaslanarak yorumlanacak. Kazanımlar proje dahilindeki tüm katılımcılar ile seminer kapsamında paylaşılacak.
Proje bilimsel hedefleri çerçevesinde, Güneş, Güneş gözlemi teknikleri ve gözlem ekipmanlarını ile ilgili kuramsal, deneysel ve gözlemsel bilgiler Akademik Takım tarafından Koç Takıma aktarılacak.
Koç Takım lise öğrencilerinden oluşacak. Akademik Takımdan uygulamalı paylaşım alan Koç Takım, gözlem uygulamaları sürecinde Eskişehir Teknik Üniversitesi Yunusemre Gözlemevi altyapısında yer alan teleskoplar ile Güneş gözlemi yapacak. Bu süreçte Akademik Takım teknik destek verecek.
Etkinlik Takımı, Koç Takımdan elde ettikleri kazanımlar ile hem kuramsal hem de gözlemsel uygulamalı eğitsel deneyim kazanacaklar. Bu kazanımlar, aynı gün seminer formatında hazırlanacak ve her okulda ayrı ayrı gün sonunda kendi okullarında sunulacak. Aynı gün her takım kendi okulunda, verecekleri seminerin ardından geniş katılımlı Teleskop gözlemi gerçekleştirecek ve bu gözlem sürecinde, Etkinlik Takımı aktif olarak görev alacaklar, tüm katılımcıların teleskop gözlemi yapmasına teknik destek verecekler.

Eskişehir Teknik Üniversitesi Uzay_Zaman Noktası Kuramsal Astrofizik Laboratuvarı’nda bulunan 14 mekanik modül, katılımcıların dikkatine sunulacak. Modül üzerinde gerçekleştirilen uygulamalar ve bu süreçte proje yürütücüsünün açıklamalarını eş zamanlı dinleyen katılımcılar, evrendeki cisim ve oluşumların dinamizmini ve doğasını irdeleyebilecekler. Bu aşamada proje detayları ile ilgili bildirimler yapılarak, proje hedeflerine atıflar yapılacak ve gözlemsel etkinliğe bilimsel destek ile ilişkilendirme ve kuramsal altyapılandırma oluşturulacaktır.

 

 

 


 

 

PROJENİN YAPILABİLİRLİĞİ :

Proje paydaşları aşağıdaki şekilde oluşturulmuştur.

  1. Eskişehir Teknik Üniversitesi
  2. Eskişehir Özel Çağdaş Okulları
  3. Şehit Mutlu Yıldırım Ortaokulu
  4. Emine Cahide Karaali Ortaokulu
  5. Sivrihisar Kaymakamlığı Kaymaz İlkokulu
  6. İstiklal İlkokulu
  7. Tunalı İlkokulu
  8. Eskişehir Sabancı Uzayevi (Planetoryum)

Her paydaş kurum yöneticisinden projeye destek yazısı alınmıştır. Her paydaş okuldan, öğrencilerin ihtiyaçlarına eşzamanlı cevap verebilecek, problemlere anlık çözüm üretebilecek öğretmen desteği alınmış ve kurumları tarafından projede görev almasının uygunluğu yazılı olarak teyit edilmiştir. Paydaş kurumlar aynı zamanda projenin farklı aşamalarında gerekecek mekânsal ihtiyaçlar konusunda yazılı olarak destek verecekleri teyit edilmiştir.
Özellikle projenin yürütüleceği teknik ayrıcalık ve özellik gerektiren altyapı için kurum yöneticilerinden destek yazısı alınmıştır. Bu aşamada her etkinlik gününün ilk uygulama mekanı Sabancı Uzay Evi (planetoryum) olacaktır. Bir sonraki aşama Eskişehir Teknik Üniversitesi Uzay-Zaman Noktası Kuramsal Astrofizik Laboratuvarı olacak ve hemen ardından Eskişehir Teknik Üniversitesi Merkez Yemekhanesinde öğlen yemeği verilecek. Bir sonraki aşamada Eskişehir Teknik Üniversitesi Yunusemre Gözlemevinde teleskop gözlemleri yapılacak ve ardından etkinlik gününe ait paydaş okulunda seminer verilecek ve teleskop gözlemleri gerçekleştirilecektir. Eskişehir Teknik Üniversitesi Rektörlüğünden proje kapsamında katılımcılara teknik ekipman, öğretim üyesi görevlendirmesi, mekan ve öğlen yemeği desteği vereceğine dair resmi onaylı destek mektubu alınmıştır.
Tüm bu aşamalar, hem ulaşım desteği verecek görevlilere, hem de paydaş kurum yöneticilerine bildirilmiş ve yazılı onay ve destek mektubu alınmıştır.

Bu aşamada ulaşım konusunda Özel Çağdaş Okulları servisi kendi öğrencilerini proje kapsamında ücretsiz taşıyacaktır. Diğer 5 paydaş okul öğrencileri proje kapsamında kiralanan servisler ile sağlanacaktır. Bu servis sağlayıcısı ile, proje takvimi ve paydaş mekanların yerlerini belirten harita üzerinden detaylı planlama yapılmış yazılı ulaşım planlaması imzalı olarak alınmıştır.

 

 

 


 

 

ÇALIŞMA TAKVİMİ


YAPILACAK İŞ

MAYIS 2020

HAZİRAN 2020

Güneş benzeri 2 yıldızlara yönelik Spektroskopik ve Fotometrik teleskop gözlemi

30

 

Güneş benzeri 2 yıldızlara yönelik Spektroskopik ve Fotometrik teleskop gözlemi

31

 

Eskişehir Özel Çağdaş Okulu Proje Etkinlikleri

 

1

Eskişehir  Şehit Mutlu Yıldırım Ortaokulu Proje Etkinlikleri

 

2

Eskişehir  Emine Cahide Karaali Ortaokulu Proje Etkinlikleri

 

3

Eskişehir  İstiklal Ortaokulu Proje Etkinlikleri

 

4

Eskişehir  Sivrihisar-Kaymaz ilkokulu Proje Etkinlikleri

 

5

Eskişehir Tunalı İlkokulu Proje Etkinlikleri

 

6

Eskişehir Özel Çağdaş Okulu Proje Etkinlikleri

 

7

Proje paydaşlarına yönelik sertifika töreni ve poster sunumları

 

8

 

 

 


GÖREVLENDİRMELER

 

TÜBİTAK 4004 Proje Hazırlık sayfasına geri dön

Eskişehir Teknik Üniversitesi Yunusemre Gözlemevi sayfasına geridön